« خرّوا » به‌معناى سجده‌كردن به صورت كامل است . در پاسخ بايد گفت : خروا به‌معناى مرور باتوجه است همانگونه كه در قرآن آمده است : « وَ الَّذِينَ إِذا ذُكِّرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ لَمْ يَخِرُّوا عَلَيْها صُمًّا وَ عُمْياناً ؛ « 1 » به هنگام شنيدن آيات خدا بسان كران و كوران از كنار آن بىتفاوت نمىگذرند » پاسخ ديگر آن است كه مقصود از آيه قرآن‌كه فرموده است : برادران يوسف‌اند كه در برابر يوسف سجده كردند نه يعقوب . اگر اشكال شود كه با سجده نكردن يعقوب رؤياوى براى ، نسبت به ، . . . يوسف به صورت كامل تحقق نمىيابد بايد گفت : نيازى نيست كه رويا به صورت كامل تحقق يابد بلكه اگر اجمالى از رويا نيز محقق شود كافى است و همين‌كه يعقوب به مصر آمد خود ، تحقق روياى يوسف است . 5 . پنجمين پاسخ درباره علت سجده‌كردن يعقوب آن است كه ممكن است در روزگار يوسف براى احترام گذاردن به كسى ، بر او سجده مىكردند و يعقوب نيز به همين دليل بر يوسف سجده نمود البته بر اين پاسخ اشكالى وارد است كه سزاوارتر آن بود كه يوسف بر پدرش يعقوب سجده كند . 6 . شايد يعقوب به فرزندانش دستور داده است كه بر يوسف سجده كنند تا كينه‌هاى ديرينه از ميان برود همچنانكه پادشاهى ، خزانه‌ى كشور را به وزير دارايى مىسپارد تا به هنگام نياز ، مردم از او تبعيت كنند . 7 . شايد خداوند به خاطر حكمتى ، به يعقوب و فرزندانش فرمان داد كه بر يوسف سجده كنند همانگونه خداوند به فرشتگان فرمان داد كه در برابر آدم سر بر سجده نهند يوسف خود از سجده پدر و برادرانش خشنود نبود و تنها به خاطر فرمان الهى خاموش ماند . « 2 » هرچند علما اين پاسخ‌ها را فرموده‌اند ولى به‌هرحال بايد گفت كه كارهاى پيامبران نياز به توجيه ندارد ؛ چرا كه آنان براساس هواى نفس ، كارى

--> ( 1 ) . سوره فرقان / 73 . ( 2 ) . تفسير رازى ج 18 ص 211 تا 213 .